Recordeu que es poden pujar les aportacions als sexennis de l'ANECA al repositori institucional, sense necessitat d’esperar que s’òbriga la convocatòria. Fer-ho amb antelació pot evitar imprevistos tècnics i facilitar la gestió. Articles: S’han de dipositar mitjançant la passarel·la GREC/RODERIC. Llibres, capítols de llibre o dades de recerca: S’han de dipositar directament a través de RODERIC. ________________________________________ Recordad que se pueden subir las aportaciones a los sexenios de la ANECA al repositorio institucional, sin necesidad de esperar a que se abra la convocatoria. Hacerlo con tiempo puede evitar imprevistos técnicos y facilitar la gestión. Artículos: Deben depositarse mediante la pasarela GREC/RODERIC. Libros, capítulos de libro o datos de investigación: Deben depositarse directamente a través de RODERIC

Patrimonio cultural inmaterial como mecanismo de identidad, inclusión y participación intercultural de familias migrantes en tres escuelas chilenas

dc.contributor.authorAroca Toloza, Carolina
dc.date.accessioned2025-06-23T07:42:34Z
dc.date.available2025-06-23T07:42:34Z
dc.date.issued2024-01-23
dc.date.updated2025-06-23T07:42:37Z
dc.description.abstractEl presente trabajo busca examinar la inclusión y participación de las familias provenientes de migración y la configuración de identidades a partir del Patrimonio Cultural Inmaterial (PCI). Se indaga sobre las estrategias que facilitan la participación, los obstáculos y facilitadores para la inclusión intercultural en el nivel infantil. El estudio se enmarca desde un enfoque cualitativo interpretativo, se realizaron entrevistas semiestructuradas a 14 familias de tres escuelas de la ciudad de Santiago de Chile con alta población migrante. Los resultados muestran que la inclusión es vista desde un enfoque multicultural, que la participación se ve facilitada por una acogida positiva, buena relación con el profesorado y espacios de dialogo fluidos. Entre los obstáculos se presenta el uso del lenguaje en tanto modismos y palabras autóctonas, así como el dominio del idioma para el caso de los extranjeros de otra lengua. Se concluye que el Patrimonio Cultural Inmaterial no es reconocido como un valor para favorecer una construcción de identidad cultural de los niños y niñas extranjeros, ni como dispositivo de inclusión social intercultural, aun cuando existen iniciativas de parte del profesorado de educación infantil para integrar a las familias en actividades de la escuela estas se presentan desde un enfoque folclorizado.
dc.description.provenanceMade available in DSpace on 2025-06-23T07:42:34Z (GMT). No. of bitstreams: 1 adminojs__Arxius_48_Carolina_Aroca.pdf: 664607 bytes, checksum: 9dc4951e8c39c05cab74e30fae47f64d (MD5) Previous issue date: 2024-01-23en
dc.formatapplication/pdf
dc.identifier.citationAGENCIA NACIONAL DE CALIDAD (2019). Política Nacional de Estudiantes Extranjeros 2018-2022. https://migrantes.mineduc.cl/politica-nacional-de-estudiantes-extranjeros/
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationÁLVAREZ-BENAVIDES, A. (2019). “Migraciones e identidad. Una aproximación desde la teoría de la identidad colectiva y desde la teoría del sujeto”. Estudios de la Paz y el Conflicto, Revista Latinoamericana (1) 1, 97-115. DOI: 10.5377/rlpc.v1i1.9518
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationBELLEI, C., MORAWIETZ, L., VALENZUELA, J. P. Y VANNI, X. (2020). “Effective schools 10 years on: Factors and processes enabling the sustainability of school effectiveness”. School Effectiveness and School Improvement, 31(2), 266-288. https://doi.org/10.1080/09243453.2019.1652191
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationBERRIOS, A., TESSADA, V. Y GALLEGOS, F. (2020). “Propuestas para un modelo de educación patrimonial en la formación inicial docente de pedagogía en historia, geografía y ciencias sociales”. Revista Brasileira de Educação, (26), 1-17. https://doi.org/10.1590/S1413-24782021260029
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationBONILLA-GARCÍA, M. Á., Y LÓPEZ-SUÁREZ, A. (2016). “Ejemplificación del proceso metodológico de la teoría fundamentada”. Cinta de moebio, (57), 305-315. http://dx.doi.org/10.4067/S0717-554X2016000300006
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationCABA, S. Y ROJAS, M. (2014). “Patrimonio migrante. Construcción social inclusiva e identitaria de la comunidad peruana en Santiago de Chile”. Estudios Avanzados (22) 86-115. https://www.revistas.usach.cl/ojs/index.php/ideas/article/view/1878
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationCANAZA-CHOQUE, F. A. (2021). “En la era del desgarramiento: Tensión y retransformación de la identidad cultural en los dominios de la globalización”. La Vida y la Historia, 8 (2), 47-54. https://www.aacademica.org/franklin.americo.canazachoque/32.
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationCARMONA SÁEZ, P., MARTÍNEZ, J. P., Y GOMARIZ VICENTE, M. Á. (2021). “Participación de las familias de alumnado con apoyos y atenciones diferentes: un estudio en un contexto multicultural”. Revista de Investigación Educativa, 39(1), 49–69. https://doi.org/10.6018/rie.386551
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationCARRASCO, S., PÀMIES, J. Y BERTRÁN, M. (2009). “Familias inmigrantes y escuela: Desencuentros, estrategias y capital social”. Revista Complutense de Educación, 20 (1), 55-78. https://revistas.ucm.es/index.php/RCED/article/view/RCED0909120055A
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationCERÓN, L., PÉREZ, M., Y POBLETE, R. (2017). “Percepciones Docentes en torno a la Presencia de Niños y Niñas Migrantes en Escuelas de Santiago: Retos y Desafíos para la Inclusión”. Revista latinoamericana de educación inclusiva, 11(2), 233-246. https://dx.doi.org/10.4067/S0718-73782017000200015
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationDE LEÓN, B. (2011). La relación familia-escuela y su repercusión en la autonomía y responsabilidad de los niños/as. XII Congreso Internacional de Teoría de la Educación. Universidad de Barcelona. https://extension.uned.es/archivos_publicos/webex_actividades/4440/larelacionfamiliaescuelaysurepercusionenlaautonomiay.pdf
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationESPINOZA, M. A. D. (2020). “El caso de los inmigrantes haitianos en la comuna de Petorca: procesos entre lo multi e intercultural”. Revista F@ ro, 1(31). http://www.revistafaro.cl/index.php/Faro/article/view/623
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationESPINOZA L.M. Y VALDEBENITO, V. H. (2018). “Migración y Educación en Chile: ¿Es suficiente la respuesta educativa en el actual contexto de diversidad cultural?”. Opción (34), 87 352-373. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=7341384”
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationFERNÁNDEZ HAWRYLAK, M. Y HERAS SEVILLA, D. (2019). “Familias transnacionales, familias inmigrantes: reflexiones sobre su inclusión en la escuela”. Revista de Sociología de la Educación-RASE, (12), 1 24-39 DOI: https://doi.org/10.7203/RASE.12.1.12787
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationFLORES-MEZA, G., GONZÁLEZ MUZZIO, M. T., Y GARRIDO-GONZALEZ, L. (2023). “Inclusión de las familias migrantes en la educación inicial chilena: un estudio documental”. Ciencia Latina Revista Científica Multidisciplinar, 7(2), 1042-1055. https://doi.org/10.37811/cl_rcm.v7i2.5381
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationGARCÍA-VALECILLO, Z. (2015). “La educación patrimonial. Retos y pautas para educar a la ciudadanía desde lo patrimonial en Latinoamérica”. Cabás. (14), 58-73. http://revista.muesca.es/articulos14/346-la-educacion-patrimonial
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationGARCÍA-YEPES, K. (2017). (2017). “Procesos de integración social de inmigrantes en escuelas de Huelva, España”. Alteridad, 12(2), 188-200. https://doi.org/10.17163/alt.v12n2.2017.05
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationGIACOMAN, C. (2015). Reflexiones acerca de las cocinas nacionales como Patrimonio Inmaterial. https://repositorio.lib.cloud.uc.cl/server/api/core/bitstreams/f8a5832c-1595-4367-84a0-4e6408d1b5a5/content
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationHERNÁNDEZ YULCERÁN, A. (2016). “El currículo en contextos de estudiantes migrantes: Las complejidades del desarrollo curricular desde la perspectiva de los docentes de aula”. Revista Estudios pedagógicos 42(2), 151-169. https://dx.doi.org/10.4067/S0718-07052016000200009
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationIBÁÑEZ, K. (2020). “Construcciones identitarias migrantes: identidades en resistencia e identidades estratégicas en niños y niñas haitianos en Santiago de Chile”. Revista Innova Educación, 2(2), 260-279. https://doi.org/10.35622/j.rie.2020.02.003
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationJOIKO, S. Y VÁSQUEZ, A. (2016). “Acceso y elección escolar de familias migrantes en Chile: No tuve problemas porque la escuela es abierta, porque acepta muchas nacionalidades”. Calidad en la educación, (45), 132-173. https://dx.doi.org/10.4067/S0718-45652016000200005
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationJOIKO, S. (2023). “Proliferación de fronteras en las políticas educativas en contextos migratorios en Chile”. Estudios Fronterizos, 24, e112. https://doi.org/10.21670/ref.2301112
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationJUN, Z. Y LI, X. (2022). Research on the Mining of Intangible Cultural Heritage Digital Resources in the Manual Online Teaching System of Preschool Education. Computational Intelligence and Neuroscience. DOI: 10.1155/2022/2136597
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationLAMAS AICÓN, M., & THIBAUT, P. (2021). “Continuidad educativa y ondos de conocimiento de familias venezolanas en Chile”. Revista Internacional de Educación para la Justicia Social, 10(1), 41–54. https://doi.org/10.15366/riejs2021.10.1.003
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationLEÓN, G. Y FAUNDES, J. J. (2021). “¿Existe el derecho humano a la identidad cultural de los migrantes en el Derecho Internacional?”. Revista Brasileira de Políticas Públicas. 11(3). 350-382. DOI: 10.5102/rbpp.v11i3.8108
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationLEÓN, G. Y FAUNDES, J. J. (2022). “El derecho humano a la identidad cultural de los migrantes, fuentes internacionales y recepción en Chile”. Revista de Dereito internacional. Brazilian Journal of International Law, 19 (1), 289-318 DOI: 10.5102/rdi.v19i1.8143
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationMARÍN-ALANIZ, J. (2018). “Educando en la frontera norte de Chile: El patrimonio cultural desafiando la exclusión social”. Estudios fronterizos, (19) https://doi.org/10.21670/ref.1819019.
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationMARTÍNEZ, R., GRIFFITH, V. Y GONZÁLEZ, J. (2019). “The perception of kindergarden educators and the process of educational inclusion of immigrant children and girls”. Revista Akadèmeia, (18), 119-145. https://repositorio.ugm.cl/bitstream/handle/20.500.12743/2131/286-916-1-PB.pdf?sequence=1&isAllowed=y
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationMORA-OLATE, M. L. (2021). “Visiones Docentes sobre la Participación de Familias Migrantes Escuela Chilena”. REICE. Revista Iberoamericana Sobre Calidad, Eficacia y Cambio en Educación, 19(3), 19–31. https://doi.org/10.15366/reice2021.19.3.002
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationMINISTERIO DE EDUCACIÓN CHILE (2017). Orientaciones técnicas para la inclusión educativa de estudiantes extranjeros. https://bibliotecadigital.mineduc.cl/bitstream/handle/20.500.12365/14363/Interculturalidad_escuela.pdf?sequence=1&isAllowed=y
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationMINISTERIO DE EDUCACIÓN CHILE (2018). Interculturalidad en la escuela: Orientaciones para la inclusión de estudiantes migrantes. https://bibliotecadigital.mineduc.cl/handle/20.500.12365/14363
dc.identifier.citation
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationMUCCHIELLI, A. (2001). Diccionario de métodos cualitativos en ciencias humanas y sociales. Madrid, Síntesis Editorial.
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationORELLANA, A., TRUFELLO, R. Y MORENO, D. (2021). Índice De Calidad de Vida Urbana I C V U. https://estudiosurbanos.uc.cl/wp-content/uploads/2022/06/Informe-Ejecutivo-ICVU-2021-1.pdf
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationQUINTAS-QUINTAS, M., ARRATIBEL INSAUSTI, N., Y BARQUÍN, A. (2022). “Participación Familiar en Escuelas con Alta Presencia de Alumnado Inmigrante y en Desventaja Socioeconómica”. REICE. Revista Iberoamericana Sobre Calidad, Eficacia y Cambio en Educación, 20(4). https://doi.org/10.15366/reice2022.20.4.005
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationRIVERA, G. (2020). “Fortalecimiento de la identidad cultural-gastronómica en la provincia de Los Ríos, Ecuador”. Revista Colón. Ciencias, Tecnología y Negocios, 7(1), 45-57. https://doi.org/10.48204/j.colonciencias.v7n1a5
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationRODRÍGUEZ-CRUZ, M. (2020). “Familia migrante, escuela y comunidad en los Andes equinocciales: continuidades y cambios en la identidad cultural”. Íconos. Revista de Ciencias Sociales, (68), 191-210. https://doi.org/10.17141/iconos.68.2020.4128
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationROMERO-RODRÍGUEZ, S., MORENO-MORILLA, C. Y GARCÍA-JIMÉNEZ, E. (2021). “La construcción de las identidades culturales en niñas y niños migrantes: Un enfoque desde la etnografía colaborativa”. Revista de Investigación Educativa, 39(2), 483-501. http://dx.doi.org/10.6018/rie.441411
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationRUIZ OLABUÉNAGA, J. (2012). Metodología de la investigación cualitativa (4ºed.). Bilbao, Universidad de Deusto
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationSANHUEZA, S., CARMONA, C. Y MORALES, K. R. (2019). “La escuela como espacio para el reconocimiento del patrimonio cultural de niños y niñas que han migrado”. Estudios Pedagógicos XLV, 3, 387-396. DOI: 10.4067/S0718-07052019000300387
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationSERVICIO NACIONAL DE MIGRACIONES E INSTITUTO NACIONAL DE ESTADÍSTICA. (2021). Informe de Resultados de la Estimación de Personas Extranjeras Residentes en Chile al 31 de diciembre de 2021. https://www.ine.gob.cl/docs/default-source/demografia-y-migracion/publicaciones-y-anuarios/migración-internacional/estimación-población-extranjera-en-chile-2018/estimación-población-extranjera-en-chile-2021-resultados.pdf?sfvrsn=d4fd5706_6
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationSTRAUSS, A., Y CORBIN, J. (2002). Bases de la investigación cualitativa. Técnicas y procedimientos para desarrollar la teoría fundamentada (2º. Ed.). Bogotá, CONTUS-Editorial, Universidad de Antioquia.
dc.identifier.citation 
dc.identifier.citationUNESCO (2003). Qué es el Patrimonio Cultural Inmaterial. https://ich.unesco.org/en/que-es-elpatrimonio-inmaterial-00003
dc.identifier.citation 
dc.identifier.doi10.7203/acs.48.27381
dc.identifier.urihttps://turia.uv.es/index.php/arxius/article/view/27381
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/10550/111037
dc.languagees_ES
dc.rights.accessRightsopen access
dc.subjectPatrimonio cultural inmaterial
dc.subjectidentidad
dc.subjectfamilias migrantes
dc.subjecteducación infantil
dc.titlePatrimonio cultural inmaterial como mecanismo de identidad, inclusión y participación intercultural de familias migrantes en tres escuelas chilenas
dc.typejournal article
dc.type.hasVersionVoR

Files

Original bundle

Now showing 1 - 1 of 1
Loading...
Thumbnail Image
Name:
adminojs__Arxius_48_Carolina_Aroca.pdf
Size:
649.03 KB
Format:
Adobe Portable Document Format

License bundle

Now showing 1 - 1 of 1
Loading...
Thumbnail Image
Name:
license.txt
Size:
2.25 KB
Format:
Item-specific license agreed upon to submission
Description: